Pełnoprawne dzieła sztuki - poezja wizualna Szymborskiej
NOWOŚĆ Sztuka

Pełnoprawne dzieła sztuki – poezja wizualna Szymborskiej

6 czerwca 2021

Kolaże, zlepki, wycinki, wycinanki.

„Teraz mnie nie ma, teraz jestem artystką” – mówiła Wisława Szymborska, oddając się tworzeniu. Już nie poezji, a sztuki – poważnie niepoważnej, prywatnej, znaczącej. W mieszkaniu pełnym bałaganu, na podłodze zapełnionej skrawkami z gazet, plątających się słów i obrazków.

Wyklejanki-tak Szymborska nazywała swoje prace, będące równocześnie formą pocztówek w korespondencji do osób jej bliskich. Wśród nich był m.in poeta Zbigniew Herbert. Były one wyczekiwaną odpowiedzią, alternatywą dla środków stylistycznych spotykanych w utworach poetyckich, w nowy, nieco inny sposób. Może i artystka subtelnie nie chciała nazywać rzeczy po imieniu wysyłając kartki pocztowe, zdając się na uwagę i domysły odbiorcy. Prace skrywające w sobie dowcip, ironię, odrobinę zdrowego sceptycyzmu, z płaszczem symboli i znaczeń, prowadzących choćby do pewnych refleksji i przemyśleń. To właściwie cały klucz do zrozumienia twórczości Szymborskiej, ten kto zna i rozumie, ten wie i poczuje zapach ironii w powietrzu.  Przygoda artystyczna noblistki zaczęła się w latach 70., a przyczyną powstania samodzielnie produkowanych kartek była nie potrzeba dookreślenia rzeczywistości, a brak możliwości zakupu ładnych pocztówek na rynku. Jakie to proste. 

Zbiór wyklejanek jest głównie częścią prywatnych kolekcji, nie jest znana ich ostateczna ilość, choć mierzy się ją w tysiącach, w czasie 40 lat tworzenia. Koncepcja zawsze powstawała z myślą trafienia do danego adresata, czasem były one wysyłane w formie życzeń na urodziny czy święta. Wyklejanki po raz pierwszy zostały udostępnione do wglądu publicznego w lutym 2013 r. w Krakowskim Muzeum “Pracownia”, później pojawiła się wystawa na obchody pierwszej rocznicy śmierci Poetki w “Pałacu pod Baranami” w Krakowie. Kolekcję wyklejanek można było zobaczyć także m. in. w MOCAK-u, Tarnowie, Łodzi,  Zielonej Górze, Gdańsku, Wrocławiu, Madrycie, Barcelonie, Rzymie, Budapeszcie, Sofii, Dusseldorfie. 

Pełnoprawne dzieła sztuki - poezja wizualna Szymborskiej
Wisława Szymborska, adresat Ryszard Matuszewski, 1971 
Pełnoprawne dzieła sztuki - poezja wizualna Szymborskiej
Wisława Szymborska, adresaci:Irena Szymańska i Ryszard Matuszewski, 1987
Pełnoprawne dzieła sztuki - poezja wizualna Szymborskiej
Wisława Szymborska, adresatka: Gizel Szancerowa, archiwum MOCAK-u

Tak jak „żaden dzień się nie powtórzy” i „nie ma dwóch tych samych pocałunków”, tak kolaże nie są dziełem przypadkowych elementów. Myśli i grafiki przedstawiające przedmioty, zwierzęta, postaci i ludzi, zebrane w jedną, niepowtarzalną całość, schowane za warstwą motywów i odniesień. Razem, w poszukiwaniu znaczenia, innego spojrzenia. 

Pełnoprawne dzieła sztuki - poezja wizualna Szymborskiej
Od lewej: Wisława Szymborska, adresaci: Ewa Lipskiej i  Władysław Janicki, 1994.
 Wisława Szymborska, adresaci Irena Szymańska i  Ryszard Matuszewski, brak daty

Poetka-artystka na pierwszy plan rzuca banalną formę, w niebanalnej oprawie, czyli z pozoru powierzchowne spojrzenie, zmuszające czytelnika do sięgnięcia dalej. Czy wyklejanki zatem mogą przyjąć miano dzieła sztuki?  Sztuka i definicja tego, czym może być, pozostaje niejasna i rozmyta, jakby uniwersalna. Poszukując odpowiedzi w eseju Marii Anny Potockiej “Poezja poważna, poezja niepoważna i wyklejanki”, w katalogu “Wisława Szymborska. Kolaże” wyd. MOCAK… 

Wyklejanki to pełnoprawne dzieła sztuki. Niektórzy mogą im zarzucać niegodną sztuki skromność czy zbyt dużą lekkość. Jednak takie podejście nie ma już dzisiaj sensu. Obecnie nikt do końca nie wie, jak powinno wyglądać dzieło sztuki. Również skończyło się traktowanie dzieł sztuki jako instrumentów do budzenia podniosłych uczuć.

Pełnoprawne dzieła sztuki - poezja wizualna Szymborskiej
Wisława Szymborska, adresatka: Gizel Szancerowa, archiwum MOCAK-u 

Uznanie „czegoś” za dzieło sztuki wynika obecnie z relacji pomiędzy tym „czymś” a jego twórcą.  Jeżeli mamy do czynienia z przedmiotem służącym pogłębianiu osobowości i uruchamianiu indywidualnych metod poznawczych, przedmiotem operującym prywatnym językiem i będącym rodzajem dialogu z samym sobą, przedmiotem, który zamienia pewne refleksje w przedmioty zewnętrzne i tym samym pozwala zobaczyć siebie z dystansu – to możemy uznać go za dzieło sztuki. Tworzenie dzieł sztuki służy rozszerzaniu samego siebie. Jest to kontrakt wewnętrzny. Osobowość uzasadnia dzieło, dzieło staje się podglądem osobowości. Nie wszyscy twórcy – których dzieła spełniają warunki powyższego opisu – zastanawiali się nad „kwalifikacją czynu”. Powstawała więc sztuka, której sami twórcy nie nazywali sztuką.

Pełnoprawne dzieła sztuki - poezja wizualna Szymborskiej
Wisława Szymborska, adresat  Jerzy Zagórski, 1979
Pełnoprawne dzieła sztuki - poezja wizualna Szymborskiej
Wisława Szymborska, adresat: Czesław Miłosz, 1995 
Pełnoprawne dzieła sztuki - poezja wizualna Szymborskiej
Od lewej: Wisława Szymborska, adresat Jerzy Zagórski, 1971,  
Wisława Szymborska, adresaci: Irena Szymańska i  Ryszarda Matuszewski, 1988

Wisława Szymborska pozostawała w tym sobą – wyjątkowość kartek pocztowych tkwiła w otrzymaniu skrawka jej osobowości, kartek, które odbiegały od tradycyjnej definicji pocztówki. Szymborska przez to stworzyła pewną społeczność osób bliskich, jak i dalekich. 

Pełnoprawne dzieła sztuki - poezja wizualna Szymborskiej
Wisława Szymborska, adresat: Aleksander Ziemny, brak daty

Przegląd wyklejanek z wystawy z Pracowni Pałacu pod Baranami w Krakowie:


Źródła
  1. https://www.szymborska.org.pl/szymborska/galeria/wyklejanki/ 
  2. Katalog Wisława Szymborska Kolaże/ Collages. Opracowanie zbiorowe. Wyd. Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie MOCAK. 
  3. https://serendipityproject.wordpress.com 


Pełnoprawne dzieła sztuki - poezja wizualna Szymborskiej

Julia Dżbik – studentka Branding-Reklama-PR na pierwszym roku. Ciągle na nowo poznaje siebie (jak i innych). Guilty pleasure? Kupowanie więcej książek niż może przeczytać.

Subskrybuj
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Informacje zwrotne w treści
Wyświetl wszystkie komentarze